Setna rocznica urodzin Wojciecha Jerzego Hasa.
Setna rocznica urodzin Wojciecha Jerzego Hasa. Jego dziedzictwo inspiracją dla współczesnych artystów
Spotkanie z Bogusławem Bachorczykiem i jego twórczością
Foto Bogusława Bachorczyka: Franek Vetulani
Rok 2025 jest szczególnym momentem dla polskiej kultury – to setna rocznica urodzin Wojciecha Jerzego Hasa, reżysera, który na zawsze wpisał się w historię polskiego kina. Jego filmy, pełne symboli, metafor i zaskakujących zwrotów akcji, nie tylko wyznaczały nowe szlaki artystyczne, ale także zmuszały do głębokiej refleksji nad naturą rzeczywistości, pamięci i miejsca człowieka w świecie. Od jego śmierci 25 lat, ale Jego twórczość nie tylko wciąż fascynuje, ale również jest źródłem inspiracji dla współczesnych twórców, i to nie tylko użądlonych mocą X muzy. – Tomasz Wybranowski
Artysta i jego pasja do detali, które nadają głęboki sens światu sztuki, w setną rocznicę urodzin reżysera i wizjonera.
Rok 2025 jest szczególnym momentem dla polskiej kultury – to setna rocznica urodzin Wojciecha Jerzego Hasa, reżysera, który na zawsze wpisał się w historię polskiego kina. Jego filmy, pełne symboli, metafor i zaskakujących zwrotów akcji, nie tylko wyznaczały nowe szlaki artystyczne, ale także zmuszały do głębokiej refleksji nad naturą rzeczywistości, pamięci i miejsca człowieka w świecie.
Od jego śmierci 25 lat, ale Jego twórczość nie tylko wciąż fascynuje, ale również jest źródłem inspiracji dla współczesnych twórców, i to nie tylko użądlonych mocą X muzy.
Z tej okazji zaprosiliśmy do rozmowy dr. hab. Bogusława Bachorczyka – malarza, rzeźbiarza, rysownika, artystę multimedialnego, kuratora wystaw, a także adiunkta z własną głośną i słynną pracownią na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.
Wizytówka wszechstronnego twórcy
Doktor habilitowany Bogusław Bachorczyk, artysta wizualny, totalny i wszechstronny, który przez lata badał, analizował, czasami anektował w swój artystyczny żywioł niektóre z tych motywów, które były charakterystyczne dla twórczości Wojciecha Jerzego Hasa.
Dla Bachorczyka, twórczość reżysera to nie tylko fascynacja filmowa, ale także poważna droga intelektualna, która wniosła wiele do rozważań nad czasem, przestrzenią, pamięcią i czystą naturą sztuki.
W rozmowie, pełnej pasji i wspomnień, Bogusław Bachorczyk nie tylko opowiedział o swoich artystycznych poszukiwaniach, ale także dzieli się osobistymi doświadczeniami związanymi z bliską współpracą z ludźmi, którzy kształtowali polską sztukę filmową, jak Jerzy Skarżyński – scenograf, który współtworzył niezapomniane wizualia do filmów Hasa.
– Filmy Hasa są także pełne pięknych, przepełnionych symboliką kadrów, które nie tylko niosą głęboki sens, ale także wprowadzają widza w stan niepokoju, niepewności. „Has nie tworzył filmów łatwych, ale takich, które zmuszały do myślenia, do konfrontacji z własnymi lękami, pytaniami o sens świata. W jego dziełach nie było prostych odpowiedzi – mówi o twórcy „Sanatorium pod klepsydrą” doktor Bogusław Bachorczyk.
Punkty wspólne: sztuka Hasa i Bachorczyka
Bachorczyk, który ma na swoim koncie ponad 50 wystaw indywidualnych i zbiorowych, wielokrotnie podkreśla, jak wielki wpływ na jego twórczość miała osoba Wojciecha Jerzego Hasa:
– To był artysta odważny, bezkompromisowy, poszukujący głęboko ukrytych sensów w ludzkiej duszy – mówi. – Jego kino to nie tylko obrazy, ale także przestrzeń, w której ludzka psychika, emocje i historia spotykają się w nieoczywisty sposób.
Bogusław Bachorczyk, który poprzez swoje dzieła stawia pytania o tożsamość i indywidualną przeszłość, dostrzega w filmach Hasa podobną głębię, która wciąga widza w świat pełen onirycznych obrazów.
– Wielką zaletą twórczości Hasa była jego zdolność do tworzenia filmów, które są niczym malarskie kompozycje. Każdy detal, każda scena miała swoje znaczenie. To właśnie tam, w tej dbałości o przestrzeń i detale, widzę bardzo silne powiązanie z moją twórczością – dodaje.
Jerzy Skarżyński – wielki twórca i mistrz detali – scenograficzny cudotwórca
Podczas rozmowy nie sposób nie wspomnieć o Jerzym Skarżyńskim, który był scenografem w wielu filmach Hasa. Jego prace nie tylko współtworzyły niepowtarzalny klimat tych produkcji, ale także stały się osobnym dziełem sztuki.
Bogusław Bachorczyk wspomina, jak spotkał się z Jerzym Skarżyńskim w latach 90. w Galerii SD w Krakowie, gdzie miał okazję zaprezentować swoje rysunki.
– Skarżyński zawsze był głęboko zaangażowany w sztukę i potrafił dostrzegać to, co dla innych mogło umknąć. Jego pasja do rysunku, do detali, była nieporównywalna. Pamiętam, jak podziwiał moje szkicowniki, traktując je jako coś o wiele więcej niż tylko rysunki – mówi artysta.
Wspomnienie o Skarżyńskim i jego zdolności do tworzenia detali, które miały swoje własne życie, to jedno z najistotniejszych punktów w rozmowie. Bachorczyk podkreśla, że to właśnie w takich detalach tkwiła magia filmu Hasa:
– Kiedy oglądamy filmy takie jak Sanatorium pod Klepsydrą czy Rękopis znaleziony w Saragossie, widzimy świat, który jest przesiąknięty szczegółami, które nadają całości głęboki sens. To nie tylko estetyka – to przestrzeń, która mówi coś o nas, o naszej historii i psychice.
Z fotografii na sztukę: kolaże i makiety w twórczości Bachorczyka
W kontekście swojej współpracy z wielkimi twórcami, Bachorczyk opowiada o swoich kolażach stworzonych na podstawie zdjęć z planów filmowych, które otrzymał od Aliny Skarżyńskiej, żony Jerzego:
– To były fotografie z lat 60. i 70., które pozwalały mi przeanalizować metodę pracy Hasa i Skarżyńskiego. Z tych zdjęć stworzyłem kolaże, które były później wystawiane w Norymberdze. To było dla mnie ogromne przeżycie, bo mogłem w pewnym sensie na nowo stworzyć świat Hasa, mieszając różne elementy, style i narracje. – mówi.
Artysta podkreśla również, jak ważne dla niego były makiety, które tworzył na podstawie tych zdjęć.
– Dla mnie te makiety były jak szkice, jak miniaturowe światy, które można było eksplorować. To w nich zawarłem to, co dla mnie najistotniejsze w twórczości Hasa – łączenie detali, przestrzeni i historii w jeden, spójny obraz. – tłumaczy Bogusław Bachorczyk.
Symbole i metafory: wspólna droga twórcza
Zarówno w filmach mistrza Wojciecha Jerzego Hasa, jak i w pracach artysty Bogusława Bachorczyka, symbolika i metafora z naddaniem oniryczności, tej pięknej cechy Orfeusza, odgrywają kluczową rolę.
Has w swoich filmach potrafił zbudować pełną emocji i napięcia atmosferę dzięki drobnym, często niezauważalnym szczegółom, które zyskiwały na znaczeniu w miarę, jak widz zagłębiał się w fabułę. Podobnie Bogusław Bachorczyk, który w swoich instalacjach i rzeźbach często stawia na detale, które w pierwszym rzucie oka wydają się nieistotne, a dopiero po dokładniejszym przyjrzeniu się ukazują pełen sens pracy.
– Symbol w moich pracach ma duże znaczenie, bo zawsze chodziło mi o to, by wywołać w widzu chęć szukania odpowiedzi. Dla mnie sztuka to przestrzeń dialogu. Tak samo w przypadku Wojciecha Jerzego Hasa – każdy jego film to dialog z widzem, a także z historią, z filozofią, z tymi wszystkimi pytaniami, które nie mają łatwej odpowiedzi. – podkreśla Bogusław Bachorczyk.
Jednym z najważniejszych elementów twórczości Bachorczyka jest także przestrzenność jego dzieł. Artysta często wykorzystuje przestrzeń w sposób, który zmusza odbiorcę do interakcji z dziełem. Tak jak Has w swoich filmach, Bachorczyk stara się przełamać granice pomiędzy rzeczywistością a wyobraźnią, tworząc przestrzenie, które są płynne, zmienne i pełne niewypowiedzianych treści.
Has jako Mistrz Współczesnej Sztuki
Nie ma najmniejszej wątpliwości, że Wojciech Jerzy Has to nie tylko reżyser, ale także twórca i wizjoner, który inspirował pokolenia artystów wizualnych. Jego filmy to prawdziwe laboratoria, w których forma, treść i filozofia splatają się w unikalny sposób. Współczesna sztuka, w której granice między rzeczywistością a wyobraźnią są niejasne, a dzieło wymaga od odbiorcy aktywności i poszukiwań, ma swoje korzenie w twórczości Hasa. Dla artystów takich jak Bachorczyk, jego prace pozostają cennym źródłem inspiracji.
– Dla mnie Has był i wciąż pozostaje mistrzem w swoim fachu, ale także mentorem w podejściu do sztuki. Jego sposób pracy – pełen subtelnych odniesień, pełnych symboliki przestrzeni, które zmuszały do wielorakich interpretacji – to coś, do czego dążę w swojej twórczości. Has nauczył mnie, że sztuka to nie tylko przekaz, ale przede wszystkim przestrzeń, w której coś się dzieje, coś nieoczywistego, coś, co zmusza do myślenia i refleksji – mówi Bogusław Bachorczyk.
Has i Bachorczyk – kontynuacja dziedzictwa
Setna rocznica urodzin Wojciecha Jerzego Hasa to doskonała okazja, by przypomnieć o jego niezatartej obecności w historii polskiego kina. Dzieła reżysera to prawdziwe skarbnice wiedzy i inspiracji, które wytrzymały próbę czasu. Jak w przypadku twórczości Bogusława Bachorczyka, także i w sztuce współczesnej Has nie przestaje inspirować, zaskakiwać i pobudzać do twórczych poszukiwań. To dziedzictwo, które wciąż żyje, które nadal kształtuje oblicze współczesnej sztuki wizualnej i daje początek nowym, niezwykłym projektom artystycznym.
Tomasz Wybranowski
